ايجابى و گاهى طبيعت سلبى داشت . و در آينده اين هر دو جنبه را در مورد حيات اخروى بررسى خواهيم كرد ، هركدام را جداگانه به قدرى كه براى ما ميسّر باشد ، مورد بحث قرار خواهيم داد ، ولى در ابتدا بايد سخنى دربارهء مرحلهء انتقال ما بين اين دو نوع زندگى ( دنيا و آخرت ) بگوييم . نخستين چشش مزهء سرانجام كار نيكوكاران از نخستين لحظه‌اى كه دعوت آفريدگارشان را لبيك مىگويند ، بشارتى را كه انتظار مىكشيدند ، مشاهده مىكنند و فرشتگان با درود و سلام با آنان برخورد مىنمايند و در اين‌باره قرآن كريم مىفرمايد : « الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ طَيِّبِينَ يَقُولُونَ سَلامٌ عَلَيْكُمْ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ . » « 1 » . و به‌ويژه با شهيدان : « فَرِحِينَ بِما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ يَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِهِمْ مِنْ خَلْفِهِمْ أَلَّا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ . » « 2 » . امّا آنانى كه در هلاكت‌اند ، با آخرين خفقان از زندگيشان ، مواجهه با تلخى و سختى واقعى شروع مىشود : « وَ لَوْ تَرى إِذِ الظَّالِمُونَ فِي غَمَراتِ الْمَوْتِ وَ الْمَلائِكَةُ باسِطُوا أَيْدِيهِمْ أَخْرِجُوا أَنْفُسَكُمُ الْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذابَ الْهُونِ بِما كُنْتُمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ وَ كُنْتُمْ عَنْ آياتِهِ تَسْتَكْبِرُونَ . » « 3 » . « وَ لَوْ تَرى إِذْ يَتَوَفَّى الَّذِينَ كَفَرُوا الْمَلائِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَ أَدْبارَهُمْ وَ ذُوقُوا عَذابَ الْحَرِيقِ . » « 4 » . امّا راجع به آنچه مربوط به فاصله‌اى است كه بين مرگ تا رستاخيز وجود دارد ، قرآن

--> ( 1 ) - نحل ( 16 ) آيهء 32 : كسانى هستند كه فرشتگان قبض ارواح روح آنان را مىگيرند ، درحالىكه پاك و پاكيزه‌اند ، به آنها مىگويند : سلام بر شما باد . وارد بهشت شويد ، به خاطر اعمالى كه انجام مىداديد . ( 2 ) - آل عمران ( 3 ) آيهء 170 : آنها به خاطر نعمت‌هاى فراوانى كه خداوند از فضل خود به آنها بخشيده است ، خوشحالند و به خاطر كسانى كه هنوز به آنها ملحق نشده‌اند ، ( مجاهدان و شهيدان آينده ) نيز خوشحالند كه نه ترسى بر آن‌هاست و نه غمى . ( 3 ) - انعام ( 6 ) آيهء 93 : اگر تو ( اى پيامبر ) اين ستمكاران را درحالىكه در شدايد مرگ فرورفته‌اند ، مشاهده كنى ، درحالىكه فرشتگان قبض ارواح دست گشوده‌اند ، به آنها مىگويند : جان خود را خارج سازيد ، خواهى ديد كه وضع آنها بسيار دردناك و اسفبار است ، امروز گرفتار مجازات خواركننده‌اى خواهيد شد ، به خاطر اين‌كه بر خدا دروغ بستيد و در برابر آيات او سر تسليم فرود نياورديد . ( 4 ) - انفال ( 8 ) آيهء 50 ، ( ر ك : فتح / 27 ) : و اگر ببينى وضع عبرت‌انگيز كفّار را به هنگامى كه فرشتگان مرگ به صورت و پشت آنها مىزنند و به آنها مىگويند عذاب سوزنده‌اى را بچشيد !